„Gdzie byliście?”. Sołtys Rowów rozlicza radnych. Tytułu nie dostała

Najpierw pada pytanie, dlaczego spośród trzech kandydatur tylko jedna otrzymuje negatywną opinię. Później przewodniczący tłumaczy, że praca sołtysa i radnego jest zobowiązaniem wobec mieszkańców. Wtedy Jadwiga Fudala wstaje i przez ponad pół godziny opowiada o swoim życiu: powodzianach, pogorzelcach, chorych dzieciach, rybakach, strażakach, uchodźcach i mieszkańcach, dla których jej dom pozostaje otwarty dzień i noc. Radni odrzucają jej kandydaturę. W obronie wieloletniej sołtys Rowów staje później Halina Bubieńczyk.

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}

Na stole leżą trzy projekty uchwał. Wszystkie dotyczą nadania tytułu Honorowego Obywatela Gminy Ustka. Uzasadnienia są obszerne, pełne słów o społecznej działalności, poświęceniu i pracy dla drugiego człowieka. Dwie kandydatury Kapituła Honorowego Obywatelstwa opiniuje pozytywnie. Jedną – negatywnie.

Jeszcze przed rozpoczęciem głosowań jeden z radnych chce wiedzieć, dlaczego.

– Czytając uzasadnienia wszystkich trzech wniosków, nie widzę tam żadnej różnicy. Chciałbym przed pierwszym głosowaniem usłyszeć, jakie argumenty zdecydowały o negatywnym zaopiniowaniu jednej z kandydatur – mówi.

Przewodniczący Rady Gminy Ustka Wacław Laskowski początkowo sugeruje, aby dyskutować o każdej uchwale dopiero wtedy, gdy przyjdzie na nią kolej. Radny jednak nalega. Chce poznać argumenty przed rozpoczęciem całej serii głosowań.

Wtedy na sali rozpoczyna się rozmowa, która szybko przestaje dotyczyć wyłącznie formalnego projektu uchwały. Staje się sporem o to, czym jest społeczna służba, komu należy się szczególne wyróżnienie i czy wieloletnia praca sołtysa może być traktowana jedynie jako wykonywanie przyjętych obowiązków.

::event{"type":"vertical","item":"409"}

Dwie kandydatury społeczne, jedna samorządowa

Wacław Laskowski zaznacza, że kapituła szeroko analizuje wszystkie zgłoszenia. Pozytywnie opiniuje kandydaturę Zofii Stodoły, działającej na rzecz osób z niepełnosprawnościami, oraz Małgorzaty Karamańskiej, związanej z kulturą. Negatywną opinię otrzymuje natomiast Jadwiga Fudala – sołtys Rowów i radna gminna.

Przewodniczący podkreśla, że głosy podczas posiedzenia kapituły są podzielone. Sam nie kwestionuje dorobku Fudali.

– Zgadzam się praktycznie ze wszystkim, co pan wójt napisał w opisie dotychczasowej działalności pani Jadwigi Fudali. Jest i wysługa lat, i są zasługi. Pełniła funkcję sołtysa, radnej i bardzo mocno angażowała się w społeczne oraz samorządowe życie – mówi.

Zaraz jednak dodaje, że osoba ubiegająca się o mandat radnego lub przyjmująca funkcję sołtysa świadomie zawiera z mieszkańcami pewnego rodzaju umowę.

– Decydując się na działalność samorządową, robimy to w pełni świadomie. Aspirujemy do pełnienia tych funkcji po to, żeby się z nich wywiązywać. Pani Jadwiga Fudala ewidentnie wywiązuje się z tego bardzo dobrze – zaznacza.

Zdaniem przewodniczącego różnica polega na tym, że Zofia Stodoła i Małgorzata Karamańska działają przede wszystkim społecznie, poza obszarem pełnienia wybieralnych funkcji. Fudala przez znaczną część życia realizuje się natomiast jako sołtys i radna.

Głos zabiera również radny Marian Korbiel. Zapewnia, że nie uważa Fudali za osobę nieaktywną, ale jego zdaniem część działań wpisanych do uzasadnienia można przypisać także innym sołtysom.

Pada przykład utrzymania Rowów i prac porządkowych. Korbiel zwraca uwagę, że część takich zadań wykonuje gmina lub jej jednostki, a zasługi później przypisywane są sołtysowi.

Jadwiga Fudala słucha. W końcu prosi o głos.

„To nie jest tylko sołtys. To jest człowiek”

– Zastanawiałam się, czy przyjść na tę sesję, czy nie przyjść, bo faktycznie jestem w niezręcznej sytuacji – rozpoczyna.

Nie przywozi ze sobą autobusu mieszkańców. Nie przychodzi z adwokatem. Jak podkreśla, sama musi zostać swoim obrońcą.

– To, co powiedział Marian i to, co powiedziała kapituła, dotyczy tak samo wszystkich sołtysów. To nie jest tylko sołtys czy radny. To jest też człowiek. Człowiek, który poświęca swoje życie i swoją pracę mieszkańcom. Nie tylko swoim mieszkańcom, ale mieszkańcom całej gminy – mówi.

Przypomina, że sołtysem Rowów jest od 32 lat. Działała jednak jeszcze wcześniej, zanim objęła funkcję. Organizowała wydarzenia dla dzieci i seniorów, pomagała mieszkańcom, ponieważ – jak tłumaczy – tak została wychowana.

– Mój dom jest otwarty dzień i noc. Ludzie przychodzili i przychodzą. Nawet kiedy byłam chora i przez tydzień leżałam w łóżku, to mieszkańcy pytali, czy przynieść mi obiad, czy zrobić zakupy – opowiada.

Po chwili zadaje pytanie, które będzie wracało przez całe jej wystąpienie:

– Gdzie byliście?

Fudala nie mówi już tylko o funkcji sołtysa. Próbuje w kilkudziesięciu minutach opowiedzieć ponad trzy dekady życia. Przeskakuje między wydarzeniami, nazwami miejscowości, pożarami, powodziami i ludzkimi dramatami. Sama przyznaje, że jej wypowiedź może wydawać się chaotyczna. Każda historia prowadzi jednak do tego samego pytania: czy wszystko, co robiła, można sprowadzić do zwykłego wykonywania obowiązków?

Wraca do wielkiej powodzi na Opolszczyźnie. W Rowach organizuje wydarzenie, podczas którego zbiera pieniądze i dary. Na scenie sprzedaje przedmioty przekazane przez mieszkańców oraz prace plastyczne swoich synów. Później nie przelewa pieniędzy na anonimowe konto. Jedzie z pomocą osobiście.

– To ja organizowałam imprezy na scenie w Rowach i zbierałam pieniądze na Opole. Później pojechałam z całym transportem. Trzydzieści samochodów albo może i więcej – wspomina.

W pomoc włączają się mieszkańcy kilku gmin. Fudala opowiada, że sama wybiera miejsce, do którego trafiają pieniądze i dary.

Gdy powódź dotyka Bardo, telefony znów zaczynają dzwonić. Mieszkańcy pytają, czy pani sołtys ponownie zorganizuje zbiórkę. Garaż Fudali wypełnia się darami.

– Ale pełny był dzięki tym wszystkim ludziom – podkreśla.

Powodzie, pożary i ludzie czekający na pomoc

Lista wydarzeń rośnie. Jest festyn dla ciężko chorej dziewczynki zakwalifikowanej do leczenia w Stanach Zjednoczonych. Jest zbiórka dla rodzin po pożarze czterorodzinnego domu w Objeździe. Są kolejne spalone domy, pomoc dla noclegowni Towarzystwa Pomocy im. św. Brata Alberta i zbiórki karmy dla zwierząt.

– Gdzie tylko dzieje się coś niedobrego, jestem tam jako człowiek. Organizuję zbiórki na spalone domy, dla Brata Alberta, dla zwierząt. Tam są też moje pieniądze i mój wkład – mówi.

Opowiada o pożarze zabytkowego domu przy ulicy Kapitańskiej w Rowach. Jest środek lata, nad miejscowością przechodzi burza, w budynek uderza piorun. Ludzie biegną w stronę ognia. Strażacy z Rowów uczestniczą w tym czasie w innej akcji.

Fudala wychodzi na ulicę. Z mieszkańców tworzy kordon, odsuwa dzieci i osoby postronne. Wraz z innymi nosi wodę.

– Wyciągam ludzi z tłumu: stawaj tu, stawaj tam, łapcie się za ręce i nikogo nie puszczajcie. Zanim przyjeżdża straż, całą ulicę obstawiam kordonem. Nosimy wodę w wiadrach i gasimy to, co możemy – relacjonuje.

Przypomina też poszukiwania człowieka, który wyszedł do lasu z zamiarem odebrania sobie życia. Mówi o pracy ze strażakami i staraniach o samochód dla jednostki.

Potem przechodzi do historii Rowów. Wspomina mieszkańców, którzy przyjechali tu po wojnie, rybaków i ludzi, których przez lata odprowadza na cmentarz. Dochodzi do wniosku, że ich wspomnienia trzeba ocalić.

Tak powstają tablice historyczne, publikacja o Rowach i wieczory historyczne. Na pierwsze spotkanie przychodzi około 150 osób. W świetlicy brakuje miejsc, więc mieszkańcy przynoszą krzesła i ławki z własnych domów.

– Wiecie, skąd zaczęły się wieczory historyczne? Od Rowów. I wy mnie teraz chcecie oceniać. Ludzie oceniają mnie od 32 lat, a wy zajrzyjcie w swoje serca – apeluje.

Pojawiają się również plenery rzeźbiarskie. Początkowo, jak relacjonuje, sama płaci za część przedsięwzięcia, żywi zaproszonych artystów, a mieszkańcy zapewniają im noclegi. Dopiero później organizacją zajmuje się gminna instytucja kultury.

– Rzeźby powstały za moje pieniądze. To ja żywiłam rzeźbiarzy, a mieszkańcy dawali im domy, w których mogli spać – przypomina.

W Rowach pojawiają się rzeźby piratów. Fudala chce, żeby miejscowość zyskuje własny, rozpoznawalny klimat. Wśród piratów umieszcza kobiecą postać, aby turyści mieli dodatkową zagadkę.

Sołtys opowiada również o wyjazdach na targi turystyczne. Przygotowuje stoisko z kotwicami, sieciami i elementami związanymi z morzem. Rozkłada mapę i pokazuje odwiedzającym, gdzie leży gmina Ustka. Buduje kontakty z samorządami Porąbki, Zawoi i Bukowna.

– Robiłam to z wielkim sercem dla ludzi i dla gminy. Nie dla pieniędzy, bo nikt mi nie płacił – podkreśla.

„Żyję na kredyt”

Wystąpienie staje się coraz bardziej osobiste. Fudala przypomina walkę o ośrodek zdrowia w Objeździe. O problemie dowiaduje się podczas pobytu u syna w Anglii. Mieszkańcy dzwonią i proszą, aby wracała, bo placówka jest zagrożona.

Po powrocie przygotowuje petycję i zbiera podpisy. Dokumenty kieruje do gminy, PZU, Narodowego Funduszu Zdrowia i Ministerstwa Zdrowia.

– Wszyscy sołtysi mówili: dobrze, że wróciłaś, bo kto będzie walczył o ten ośrodek? Przecież mieszkańcy całej wschodniej strony gminy tam jeżdżą – mówi.

Według jej relacji po trzech dniach dzwoni do niej minister i wyjaśnia, że petycja musi zostać potraktowana inaczej niż zwykła prośba czy podanie.

Fudala wraca również do cmentarza w Objeździe. Domaga się uporządkowania terenu, wykonania ścieżek, nowej bramy, usunięcia niebezpiecznych drzew i powiększenia nekropolii. Przytacza słowa, które – jak twierdzi – słyszy od ówczesnej wójt: jeśli zabraknie dla niej miejsca w Objeździe, może pochować się w Zimowiskach.

Na kolejne posiedzenie przychodzi z dokumentem potwierdzającym wykupienie miejsca.

– Powiedziałam: pani wójt, nie pochowam się w Zimowiskach, bo już wykupiłam sobie miejsce. A od pani zależy, gdzie będą się chować pozostali mieszkańcy – wspomina.

Później pojawia się wojna w Ukrainie. Do Rowów przyjeżdżają kolejne grupy uchodźców. Fudala organizuje zbiórki, przyjmuje paczki z Polski, Niemiec, Irlandii i Wielkiej Brytanii. Dla kobiety spodziewającej się dziecka udaje się zdobyć łóżeczko, wózek i pieluchy.

W tym czasie jej mąż jest ciężko chory.

– Mówiłam do męża: nie umieraj jeszcze, bo muszę otworzyć garaż i przyjąć paczki dla tych biednych ludzi – opowiada.

Po śmierci męża chce wszystko zostawić. Z domu wyciąga ją prośba o przyjęcie delegacji z Niemiec. Idzie do świetlicy, choć – jak przyznaje – robi to niemal pod przymusem.

Najbardziej osobisty fragment dotyczy jednak jej własnej choroby. W 2018 roku stan Fudali jest tak poważny, że – jak mówi – siada w fotelu i czeka na śmierć. Nie podnosi jej z tego nawet płacz ciężko chorego męża.

Robią to mieszkańcy.

– Przychodzili i mówili: musisz żyć, bo jesteś nam potrzebna. Obudziła mnie z tego letargu kobieta, która weszła do mnie o kulach. Powiedziała: pani sołtys, załatwię pani klinikę. Pani nie może odejść – wspomina.

Trafia pod opiekę kliniki w Warszawie.

– Żyję na kredyt. I nie zrezygnowałam. Dalej ludziom pomagam, dalej ludźmi się zajmuję, dalej robię to, co uważam za stosowne – mówi.

Na sali obrad nie ma już rozmowy wyłącznie o projekcie uchwały. Jest opowieść o życiu, w którym sprawy prywatne i społeczne dawno przestały mieć wyraźną granicę.

– Ja w kościele nie spowiadam się tak, jak przed wami teraz – mówi Fudala.

Przewodniczący: to wystąpienie utwierdza mnie w decyzji

Kiedy Fudala kończy, przewodniczący Wacław Laskowski ponownie zabiera głos. Zaznacza, że kapituła nie ocenia całego jej życia, lecz konkretny wniosek o przyznanie tytułu. Przypomina również, że podczas obchodów 50-lecia gminy sołtys Rowów została uroczyście uhonorowana.

– Ze wszystkimi pani zasługami należy się pochylić. Tak jak wielu sołtysów i radnych ma w tym obszarze swoje zasługi – mówi.

Dodaje jednak, że wystąpienie Fudali nie zmienia jego stanowiska. Przeciwnie – wzmacnia je.

– Po tym pani wystąpieniu moje przekonanie, żeby głosować negatywnie, jest jeszcze większe. Rozmawiamy o tytule Honorowego Obywatela, a nie Zasłużonego Obywatela – podkreśla.

W ocenie przewodniczącego żaden wcześniejszy kandydat nie przychodzi na sesję, aby przekonywać, że tytuł mu się należy. Gdyby chodziło o wyróżnienie „zasłużonego sołtysa” lub „zasłużonego radnego”, Laskowski deklaruje poparcie. W przypadku tytułu Honorowego Obywatela pozostaje jednak przeciwny. Postawę Fudali określa jako roszczeniową.

Sołtys natychmiast odpowiada.

– Ja tu nie przyszłam kłócić się o to, czy mam być honorowym obywatelem, czy nie. Ja jestem obywatelem tej gminy. Jestem mieszkanką. Chciałam tylko przedstawić w skrócie te 32 lata. Pokazać, że nie leżałam i pachniałam, tylko zajmowałam się wszystkim, czym było trzeba – mówi.

Przekonuje, że nie występuje już wyłącznie we własnej obronie. Broni wszystkich sołtysów, którzy są najbliżej mieszkańców i jako pierwsi słyszą o ich problemach.

– To jest naprawdę chore, że my, sołtysi, którzy jesteśmy przy tych ludziach na co dzień i staramy się budować nasze wsie, jesteśmy przez was tak nisko cenieni – stwierdza.

Radny Tadeusz Wierzbicki proponuje stworzenie odrębnego wyróżnienia dla zasłużonych sołtysów. Przewodniczący przyznaje, że warto rozważyć taki pomysł.

Do radnych zwraca się również wójt gminy Ustka. Sam nie bierze udziału w głosowaniu, ale apeluje, aby decyzja wynikała z sumienia, a nie z politycznych podziałów.

– Jeżeli chcecie odrzucić kandydaturę tylko dlatego, że ktoś został zgłoszony przez wójta, pokazujecie mieszkańcom, że zamiast łączyć, potraficie tylko dzielić – mówi.

Laskowski odpowiada, że wójt zgłasza dwie osoby, a jedna z tych kandydatur zostaje jednogłośnie poparta przez kapitułę. W jego ocenie dowodzi to, że negatywna opinia o Fudali nie wynika z politycznego konfliktu.

Przed głosowaniem Jadwiga Fudala prosi o wyłączenie jej z podejmowania decyzji dotyczącej własnej osoby.

Zofia Stodoła otrzymuje tytuł jednogłośnie. Projekt uchwały dotyczący Jadwigi Fudali zostaje odrzucony większością głosów. Małgorzata Karamańska otrzymuje tytuł w kolejnym głosowaniu.

Spośród trzech kandydatur nie przechodzi tylko jedna.

„Dziś rzuciłabym wam pieczątkę”

Po głosowaniu w obronie sołtys staje Halina Bubieńczyk, mieszkanka Rowów. Przyznaje, że długo zastanawia się, czy zabrać głos. Nie potrafi jednak przejść obojętnie obok tego, co wydarzyło się podczas nadawania tytułów.

– Przykro mi było patrzeć, że sołtys po 32 latach służby mieszkańcom musi stanąć w roli swojego adwokata. Kobieta, która przez te lata jest wybierana i obdarzona zaufaniem mieszkańców – mówi.

Jej zdaniem są wyróżnienia, które przy tak długim okresie działalności powinny być przyznawane niemal automatycznie. Funkcję sołtysa obejmują różne osoby. Niektórzy rezygnują po jednej kadencji, bo nie wytrzymują związanych z nią obowiązków. Fudala trwa przez 32 lata i współpracuje w tym czasie z kilkoma wójtami.

– Nawet przebiła ich swoim okresem kadencyjności. Przykre jest, że działalność człowieka z takim dorobkiem oceniają osoby z mniejszym, a czasem bardzo krótkim stażem samorządowym – podkreśla Bubieńczyk.

Ocenia, że wystąpienie Fudali jest dla wszystkich „lekcją sołtysowania”.

– Czy państwa to nudzi, czy nie, czasami człowiek musi opowiedzieć, jak wygląda jego dzień, żeby inni inaczej spojrzeli na jego działania. Trzydzieści dwa lata służby pani Jadzi to oddanie mieszkańcom 24 godziny na dobę – mówi.

Wymienia interwencje dotyczące infrastruktury, rozwój turystyki, troskę o historię i tożsamość Rowów oraz reprezentowanie mieszkańców przed urzędami i innymi instytucjami.

Bubieńczyk trzyma przed sobą gminne wydawnictwo prezentujące sołtysów z najdłuższym stażem. Zwraca uwagę, jak niewiele osób może pochwalić się podobnym dorobkiem.

– Sam tytuł honorowy może niedługo stać się archaizmem, bo coraz mniej będzie ludzi, którzy poświęcą swoje życie, dom i relacje z przyjaciółmi na rzecz innych ludzi – ostrzega.

Dziękuje wójtowi za zgłoszenie kandydatury, ale sposób procedowania sprawy ocenia ostro.

– Przykre jest, że nie umiecie rozegrać tego na komisjach i ma to publiczny odzew. Przykre jest, że dzisiaj pani Jadzia musi bronić swojego dorobku – zwraca się do radnych.

Idzie jeszcze dalej. Otwarcie sugeruje, że za odrzuceniem kandydatury mogą stać osobiste animozje.

– Postrzegam całą sytuację bardzo złośliwie. Dla mnie to jest jakiś układ osób, które mają możliwość przyłożyć akurat tej osobie. Tak otwartych ludzi na współpracę z sołtysami, instytucjami i rodzinami nie ma w naszej gminie wielu – ocenia.

Ostrzega, że kolejne pokolenie zacznie przeliczać, czy za otrzymywaną dietę opłaca się przyjmować odpowiedzialność sołtysa. Dlatego – jej zdaniem – osoby wykonujące tę pracę przez wiele lat trzeba doceniać niezależnie od nazwiska.

Potem pada jedno z najmocniejszych zdań całego sporu.

– Przyglądam się tej lekcji sołtysowania i zastanawiam się, co zrobiłabym w roli sołtysa. Dziś rzuciłabym wam pieczątkę – mówi Bubieńczyk.

Przypomina także, że działalnością Fudali interesują się media, a telewizja chce przygotować z nią program. Według mieszkanki Rowów w 2009 roku sołtys otrzymuje również nagrodę Ministerstwa Rolnictwa.

– Poszukajcie w powiecie słupskim takich sołtysów i zmierzcie się z waszymi dzisiejszymi wyrzutami sumienia – kończy.

Jadwiga Fudala nie zostaje Honorowym Obywatelem Gminy Ustka. Po sesji pozostaje jednak coś więcej niż wynik głosowania. Zostaje pytanie, które podczas wystąpienia powraca wielokrotnie i którego nie da się zamknąć w uzasadnieniu żadnej uchwały:

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}

– Gdzie byliście?