oce gaśnicze w pierwszej reakcji na pożar - kiedy pomagają, a kiedy trzeba się wycofać?

Koc gaśniczy pomaga, gdy płomienie można całkowicie odizolować od powietrza. Trzeba jednak wiedzieć, gdzie przebiega granica między gaszeniem zarzewia a koniecznością ewakuacji.

Co można zdusić kocem, a czego nie?

Koc wykonany z odpowiedniej tkaniny, najczęściej z włókna szklanego, działa przez szczelne przykrycie płonącego przedmiotu. Nie rozpyla środka gaśniczego ani nie chłodzi jak woda. Musi przykryć całe źródło płomieni i pozostać na nim podczas stygnięcia.

Sprawdza się przy niewielkich pożarach, np. płonącym materiale czy tłuszczu w naczyniu, jeśli producent przewidział takie zastosowanie. Kiedy ogień obejmuje zabudowę lub dym utrudnia oddychanie, nie ma już warunków do bezpiecznego użycia koca.

Nie służy do gaszenia rozlanej benzyny, rozpuszczalników, gazu czy metali. Zagrożenia te wymagają innych środków i procedur. Koc uzupełnia gaśnice, lecz ich nie zastępuje.

Płonący tłuszcz: największym błędem jest pośpiech

Wyobraźmy sobie kuchnię pracowniczą. Na patelni zapala się olej, a osoba stojąca obok próbuje przenieść naczynie do zlewu. Gwałtowny ruch może rozlać płonący tłuszcz na blat lub ubranie. Woda powoduje rozpryski i może błyskawicznie rozprzestrzenić ogień.

Przy niewielkim pożarze w naczyniu właściwa reakcja wygląda inaczej:

• Nie przenosi się patelni ani garnka i nie dolewa wody.

• Jeśli da się to zrobić bez narażenia na płomienie, wyłącza się źródło grzania.

• Naczynie osłania się szczelnie dopasowaną pokrywką albo kocem przeznaczonym do takiego użycia, chroniąc przy tym dłonie i twarz.

• Nie odsłania się naczynia zaraz po zniknięciu płomieni, ponieważ gorący tłuszcz może zapalić się ponownie.

Jeżeli płomienie wydostają się poza naczynie lub dostęp do niego jest niebezpieczny, próbę gaszenia trzeba przerwać. Priorytetem stają się opuszczenie zagrożonej strefy, ostrzeżenie innych i wezwanie straży pożarnej pod numerem 112.

Gdy pali się ubranie, sposób użycia koca się zmienia

Płonąca odzież to sytuacja, w której liczy się zahamowanie ruchu poszkodowanego i jak najszybsze stłumienie płomieni. Bieganie podsyca ogień. Osoba przytomna powinna zatrzymać się, położyć na ziemi i, o ile może, przetaczać się, by stłumić płomienie.

Pomagający może użyć koca o wymiarach i przeznaczeniu dopuszczającym gaszenie odzieży. Materiałem osłania się palące fragmenty ubrania, ograniczając dopływ powietrza. Nie wolno zakrywać poszkodowanemu nosa i ust. Po ugaszeniu potrzebna jest pierwsza pomoc, a w razie oparzeń także ocena medyczna.

To zastosowanie pokazuje, dlaczego powierzchnia koca ma znaczenie. Zbyt mały materiał może nie objąć całej płonącej odzieży. Większy rozmiar nie oznacza jednak automatycznie lepszych parametrów ani odpowiedniego dopuszczenia.

Nie każdy duży materiał ognioodporny jest tym samym sprzętem

W dokumentacji koca ważniejszy od określenia „ognioodporny” jest deklarowany zakres zastosowania. Norma PN-EN 1869:2019-12 dotyczy koców gaśniczych przeznaczonych do opanowywania małych pożarów; obejmuje wymagania konstrukcyjne, użytkowe i dotyczące znakowania. Przed wyposażeniem obiektu trzeba sprawdzić instrukcję i dokumentację.

Hurtownia i Sklep BHP i PPOŻ - SAP Warszawa prezentuje koce gaśnicze o wymiarach 1,2 × 1,8 m oraz 2 × 3 m, a obok nich płachtę izolacyjną 6 × 8 m do zastosowań związanych z pożarami pojazdów (https://sklepbhpippoz.pl/pl/menu/koce-gasnicze-i-worki-ewakuacyjne-367.html). Różne wymiary nie oznaczają, że każdy z tych produktów można wykorzystywać zamiennie. Mniejszy model ECST 100 ma wskazane świadectwo dopuszczenia, natomiast przy wariancie 2 × 3 m sklep zaznacza brak certyfikatu ze względu na niestandardowy rozmiar.

Płachta samochodowa ma z kolei inne zadanie niż podręczny koc w kuchni. Może ograniczać rozprzestrzenianie ognia i dymu wokół pojazdu, ale jej użycie wiąże się ze szczególnym zagrożeniem i nie jest działaniem dla przypadkowej osoby bez przeszkolenia.

Gdzie zawiesić koc, żeby nie stracić cennych sekund?

Sprzęt ukryty na dnie szafy ma niewielką wartość w nagłej sytuacji. W kuchni koc może wisieć na ścianie w pobliżu wyjścia, tak aby można było po niego sięgnąć bez zbliżania się do płomieni. Nie bezpośrednio nad kuchenką, gdzie dostęp może odciąć pożar.

Przy organizowaniu wyposażenia w lokalu lub zakładzie pracy pomocny jest krótki przegląd praktycznych kwestii:

• Czy pokrowiec jest widoczny i nic nie blokuje dostępu do uchwytów?

• Czy pracownicy wiedzą, jak wyjąć i rozłożyć koc bez szukania instrukcji podczas zdarzenia?

• Czy miejsce przechowywania nie naraża materiału na uszkodzenia, wilgoć lub zabrudzenia?

• Czy użytkownicy rozumieją, że przy zadymieniu i rozwoju pożaru pierwszeństwo ma ewakuacja?

Przy kilku pomieszczeniach rozmieszczenie sprzętu w pobliżu źródeł ryzyka jest praktyczniejsze niż składowanie go w magazynku. Ważna jest też spójność z procedurą alarmowania.

Co zrobić z kocem po interwencji?

Po stłumieniu płomieni nie należy odruchowo unosić materiału, by sprawdzić efekt. Dopływ powietrza do wciąż gorącego przedmiotu może spowodować ponowny zapłon. Dopiero po ustaniu zagrożenia i wystygnięciu można bezpiecznie ocenić stan wyposażenia, zgodnie z instrukcją producenta.

Koc mający przepalenia, rozdarcia, uszkodzone uchwyty lub zabrudzony substancją, która utrudnia bezpieczne użytkowanie, nie powinien wracać na swoje miejsce. Norma dotycząca koców gaśniczych opisuje wyroby jednorazowego użycia, więc nawet gdy materiał wygląda na nienaruszony, o dalszym postępowaniu rozstrzygają jego przeznaczenie i instrukcja producenta.

Po zdarzeniu trzeba też sprawdzić, czy sprzęt był łatwo dostępny i czy droga wyjścia pozostała wolna. Ujawnione trudności mogą być wskazówką do zmiany organizacji zabezpieczeń.